Zen
Zen jest drogą medytacji, która sama z siebie prowadzi do osiągnięcia wyzwolenia. Buddyzm zen, wyrosły z sekty tendai, z której zapożyczył ideał oświecenia, stał się główną religią japońskiej kasty wojowników, głosząc cielesną i duchową dyscyplinę, ofiarność i pogardę dla fizycznego bólu. Bardzo wcześnie zaczęto go łączyć z bushido, "drogą wojownika". Zen należy interpretować raczej jako technikę medytacyjną czy "postawę" niż jako naukę. Podkreśla się w nim wartość milczenia, surowych ćwiczeń, skupienia i koncentracji oraz pokonanie wszelkich namiętności. Zen odrzuca rozbudowane spekulacje i praktyki magiczne, w pełni podporządkowuje się ideałowi prostoty i prostolinijności; uważany jest za czysty buddyzm, nie zafałszowany przez magię. Jego naukę rozwinęli przede wszystkim mistrzowie zen Elsai (1141-1215) i Dogen (1200-1253), którzy rozumieli go ,jako oparte na (samo-) dyscyplinie dążenie do uzyskania oświecenia pod kierunkiem mistrza. Ćwiczenia medytacyjne (zazen) mają służyć osiągnięciu nagłego oświecenia (satori); tę egzystencjalną przemianę określa się mianem "śmierci i powtórnych narodzin" i odnosi się raczej do praktyki niż do nauki. Buddyzm zen rozmiłowany jest w sprzecznościach i paradoksach, używając ich do podkreślenia swojego sceptycyzmu wobec czystego rozumu. Celem zen jest uwolnienie się i otwarcie na działanie Wielkiego Porządku Świata: kosmiczne "serce Buddy" ma zacząć bić w naszym sercu.